कविता — नाच्ने ती पाइलाहरू, जसले पहाड हल्लाए

जेठ ८ धनगढी – आखिर् कविता नेपाली काे हुन्। कविता नेपाली हुन ! नाममै भावना छ — कविता। तर उनको जीवन केवल भावनाले चलेको थिएन। त्यो त कहिले काँडाबाट त कहिले कठोर कठपुतलीझैँ समाजको तानाबाना भित्रबाट गुज्रिएको एक संघर्षमय यात्रा हो।

उनी एक नृत्याङ्गना हुन्। जब पहिलो पटक उनले नाच्ने सपना देखिन्, समाजको आँखामा त्यो सपना अश्लील थियो।
“नाच्ने मान्छे?” कसैले घृणाले भने।
“यी त कलंकी हो समाजको,” कसैले थिचोमिचो गरे।
तर कविता चुप थिइनन्। उनी मुस्काइन्, नाचे– फेरि नाचे। नाचको लयसँगै आँसुका बून्दहरू मिसिए, जसले मञ्च भिजायो।

बाल्यकाल गाउँको एक साँघुरो घरमा बित्यो। बाबाले कहिल्यै माया गर्न पाएनन्—जिन्दगीको तगारोहरूले उनलाई टाढा राख्यो। आमा खेत जोत्न जान्थिन्, अनि कविता ढिकुरमा बसेर माटोमा नाच्ने अभ्यास गर्थिन्। त्यो माटो नै उनको पहिलो मञ्च थियो।

विद्यालयमा जब अरू केटीहरू सपनाहरू बुन्दै थिइन्, कविता चुपचाप नाच्ने तरिका सिकिरहेकी थिइन्—न त कक्षामा प्रशंसा पाइन्, न त घरमा समर्थन। त्यो बेला धेरैले भनेका थिए, “नाचेर त जीवन चल्दैन।”
तर उनले आफूलाई सुनाइन् — “चल्छ। जब नाच जीवन बनिन्छ, तब जीवन नै नाचिन्छ।”

उमेर बढ्दै गयो, सहर आइन्। जहाँ न त चिनजान थियो, न त सुरक्षा। हरेक दिन मञ्च पाउने संघर्ष र साँझ भोकै सुतेका रातहरू उनको आत्मामा गहिरो भएर बसिरहे। तर पनि हरेस खाइनन्।

एक दिन त्यो आयो, जब उनले पहिलोपटक राष्ट्रिय नृत्य प्रतियोगितामा भाग लिइन्। नाचिन् — आँखा बन्द गरेर, मन खोलेर, आत्मा बगाएर। त्यो नृत्य कुनै प्रस्तुति थिएन, त्यो त उनको विगतको चिरफार थियो। मञ्चका बत्तीहरूमा उनका आँसु चम्किए—र दर्शक ताली बजाइरहे।

आज उनले सगरमाथाको चुचुरोमा आफ्नो पाइलाको छाया देखेकी छिन्। कुनैबेला पैतालामा बस्नुपर्ने भनिएकी कविताको पाइला आज हजारौं युवतीहरूका सपना बनेका छन्।

जीवनमा यत्ति भयो, पुग्यो।
अब उनलाई के चाहियो?
शान्ति। एउटा कुनो, जहाँ उनी नाच्न सक्छिन्—केवल आफ्नै लागि। संसारले हेरून् नहेरून्, त्यो नाच अब उनको मुक्ति हो।

कविता अब केवल एक नृत्याङ्गना होइनन्—उनी एक सन्देश हुन्।
संघर्षको कविता। आत्मसम्मानको कविता। स्वतन्त्रताको कविता।