हेमा भट्ट, माघ १५
धनगढी — धनगढी र आसपासका क्षेत्रमा छाडा तथा पीडित पशुहरूको उद्धार, उपचार र संरक्षणमा लामो समयदेखि निरन्तर सक्रिय रहँदै आएकी ऋतिका गुरुङ आज समाजका लागि प्रेरणाको उज्यालो उदाहरण बनेकी छन्। ‘स्ट्रीट पाउज (Street Paws)’ की सञ्चालिकाका रूपमा परिचित गुरुङले छाडा कुकुर, बिराला तथा अन्य चौपायाहरूको जीवन बचाउन आफ्नो समय, ऊर्जा र सीमित स्रोतहरू समर्पण गर्दै आएकी छन्।
हालै गोदावरी नगरपालिका वडा नं. ५ स्थित गेटा नजिकै रहेको एक गौशालामा पशुहरूको अत्यन्तै दयनीय अवस्था देखेपछि उनी गहिरो चिन्तामा परेकी छन्। उक्त स्थानमा केही पशुहरू ज्यान जोखिममा रहेको, कतिपय मरेका र मरेका पशुहरूलाई कुकुर तथा स्यालले खाइरहेको दृश्य देख्दा आफू स्तब्ध भएको उनले बताइन्। जिउँदा पशुहरू भयभीत अवस्थामा रहेका, पिउने पानी र खाने चारा अभावमा छटपटाइरहेका र चारैतिर तारबारले घेरिएको अमानवीय वातावरणले उनलाई अत्यन्त पीडा दिएको छ।
“जानकारी हुँदाहुँदै पनि पशुहरू यस्तो पीडामा रहेको देख्दा सहन गाह्रो भयो,” गुरुङ भन्छिन्, “राज्यको लापरबाही र स्थानीय प्रशासनको ध्यान किन यतातर्फ पुगेन? यो विषयमा सबै सरोकारवालाको गम्भीर ध्यानाकर्षण आवश्यक छ।”
ऋतिका गुरुङ कुनै पद, प्रतिष्ठा वा प्रचारको पछि लागेकी छैनन्। उनी पर्दामा देखिनभन्दा पनि पर्दापछाडि रहेर मौन रूपमा सेवा गर्न रुचाउँछिन्। धनगढी बसपार्क नजिकै सानो खाना–खाजा होटल सञ्चालन गर्दै आएकी गुरुङ ‘मन छ तर धन छैन’ भन्ने अवस्थाका बीच पनि सकेसम्मको सहयोग पशुहरूका लागि खर्चिरहेकी छन्। घाइते, अपाङ्ग तथा सडकमा अलपत्र परेका कुकुर–बिरालाको उद्धार र उपचारमा उनी निरन्तर जुटिरहेकी छन्।
उनका अथक प्रयासका कारण अहिलेसम्म सयौं कुकुर र बिरालाले नयाँ जीवन पाएका छन्। उपचार, रेखदेख र सुरक्षित आश्रय पाएर ती पशुहरू पुनः बाँच्ने आशा फर्काउन सफल भएका छन्। व्यक्तिगत संघर्ष, सीमित स्रोत र सामाजिक बेवास्ताका बीच पनि गुरुङको करुणा र समर्पण कहिल्यै कमजोर भएन।
उनको उद्धार कार्य र परोपकारी भावनाले धनगढीमा पशु अधिकार र कल्याणको क्षेत्रमा नयाँ उदाहरण स्थापित गरेको छ। समाजले उनलाई सभ्य, नम्र र अत्यन्त संवेदनशील व्यक्तित्वका रूपमा चिन्छ। उनका कामले प्रमाणित गर्छ कि ठूलो परिवर्तनका लागि ठूलो शक्ति होइन, ठूलो मन आवश्यक हुन्छ।
ऋतिका गुरुङ सबैलाई सन्देश दिन्छिन्—“स्थानीय प्रशासन, समाज र पशु प्रेमीहरूको सक्रिय सहभागिताले मात्र अझ धेरै निर्दोष जीवन सुरक्षित गर्न सकिन्छ।” उनले चाँडै नै चौपाया सम्बन्धी समस्याको दिगो समाधान खोजिनुपर्नेमा जोड दिँदै सम्बन्धित निकायलाई जिम्मेवार बन्न आग्रह गरेकी छन्।
उनको अथक प्रयास, मानवीय संवेदना र निस्वार्थ समर्पणले धनगढीका पशुहरू मात्र होइन, समग्र समाजलाई नै करुणा, जिम्मेवारी र सहअस्तित्वको पाठ सिकाइरहेको छ। ऋतिका गुरुङ आज केवल एक पशु उद्धारकर्ता मात्र होइनन्, उनी आशा, मानवता र परिवर्तनको प्रतीक बनेकी छन्।
