घोराही उपमहानगरपालिका–७ निवासी मीना विष्ट केही वर्षअघिसम्म सुकेका अन्न तथा गेडागुडी कुटानी तथा पिसानीका लागि ढिकी र जाँतो नै प्रयोग गर्नुहुन्थ्यो । ढिकीमा धान कुटेर बनाएको चामल तथा जाँतोमा पिसेको पीठोबाट बनाएको खाने परिकार स्वादिलो लाग्थ्योे ।
पछिल्लो समय पूजाआजामा चढाउन चोखो शुद्ध परिकार बनाउनका लागि पनि ढिकीमा कुट्ने र जाँतोमा पीठो पिस्ने गर्दै आउनुभएकी उहाँ गाउँमा विद्युत पुगेपछि मिलहरु स्थापना भएकाले ढिकी तथा जाँतो देखिन छोडेको बताउनभयो । “पहिले घर–घरमै ढिकी र जाँतो थियो तर अहिले छैनन्”, विष्टले भन्नुभयो, “अहिले धान कुट्नेदेखि पिसाउनेसम्म प्रायः काम मिलमै गर्ने गरेका छौँ । आफ्नो र गाउँका प्रत्येक घरमा देखिने ढिकी तथा जाँतो पछिल्लो समय लोप हुँदै गएको छ ।”
विगतमा गाउँघरमा कुटानी र पिसानीको माध्यम नै ढिकी र जाँतो हुने गरेपछि अहिले पुराना सामग्री हराएको घोराही उपमहानगरपालिका–१८ हात्तीखर्क निवासी खिमा घर्तीमगरले भन्नुुभयो । भौगोलिक रुपमा विकट र बत्ती पुग्न नसकेका गाउँहरुमा अहिले पनि ढिकी तथा जाँतोको प्रयोग हुने गरे पनि विद्युत् पुगेका ठाउँमा परम्परागत रुपमा रहेका ढिकी तथा जाँतो हराइसके पनि “ढिकीमा कुटेको र जाँतोमा पिसेको खाद्यान्नको स्वाद अहिलेसम्म पनि बिर्सन नसकेको उहाँको भनाइ थियो । सहजतासँगै आधुनिक विद्युतीय मिलको सञ्चालनले परम्परागत ढिकी तथा जाँतोको प्रयोगलाई लोप हुने अवस्थामा पु¥याएको स्थानीयवासीले बताए ।
घोराही उपमहानगरपालिका–१३ निवासी अमृत घर्तीमगरले ढिकी र जाँतोमा नकुटी नहुने बेसार, गहुँ, जौसँगै चिउरीको तेल पेल्न र बिजुला कुट्नका लागि पछिल्लो समय गाउँघरमा कहीँ कतै मात्रै ढिकी देखिने गरेको बताउनुभयो । “मानिसले काममा सहजता खोज्दै जाँदा हाम्रा परम्परागत सामग्री ढिकी, जाँतोसँगै चिउरी पेल्ने कोल पनि लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन्”, उहाँले भन्नुभयोे, “यी सामग्रीको संरक्षण हुन आवश्यक छ ।”
गाउँघरमा रहेका ढिकी तथा जाँतोलाई संरक्षण गर्न सके भावी पुस्तालाई देखाउन पनि परम्परागत ढिकी जाँतोको संरक्षणमा जुट्नुपर्ने ज्येष्ठ नागरिकहरुले बताए् ।
