माघ २
रिलिशा राजवंशी
सँग जोडिएको सल्यान क्षेत्रमा बाघको आक्रमणबाट लगातार दुई जनाको ज्यान गएपछि स्थानीय समुदाय आक्रोशित बनेको छ। मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वको पीडाले थिचिएका स्थानीयले सुरक्षित जीवनको ग्यारेन्टी माग्दै आन्दोलन थालेका छन्। उनीहरूले “निकुञ्ज खारेज गर” भन्ने नारासहित सरोकारवालाको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।
स्थानीयका अनुसार वन संरक्षण आवश्यक छ भन्नेमा कसैको असहमति छैन। तर संरक्षणको नाममा मानव जीवन नै जोखिममा परिरहँदा नीति र कार्यान्वयनमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको उनीहरूको भनाइ छ। “वनजंगल र त्यसभित्रका जनावरको संरक्षण जरुरी छ, तर अत्यधिक मात्रामा खतरनाक वन्यजन्तु बढ्दा मानव जीवनभन्दा जनावरको जीवन ठूलो ठानिएको अनुभूति भयो,” आक्रोशित स्थानीयको आवाज छ।
आन्दोलनरत समूहले दीर्घकालीन समाधान बिना समस्या दोहोरिरहने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले बाघ नियन्त्रण, जोखिम क्षेत्रको स्पष्ट सीमाङ्कन, प्रभावकारी बाड/बार, निगरानी टोलीको सुदृढीकरण, पीडित परिवारलाई तत्काल राहत तथा दीर्घकालीन क्षतिपूर्ति नीति लागू गर्न माग गरेका छन्। साथै, स्थानीय बासिन्दाको सुरक्षा सुनिश्चित नगरी संरक्षण नीति सफल नहुने उनीहरूको ठम्याइ छ।
स्थानीय अगुवाहरू भन्छन्—समाधान टकरावमा होइन, सहकार्यमा छ। वैज्ञानिक व्यवस्थापन, जनघनत्वसँग मिल्दो वन्यजन्तु सन्तुलन, र समुदाय–आधारित संरक्षण कार्यक्रममार्फत मात्र मानव र वन्यजन्तुबीचको सहअस्तित्व सम्भव हुन्छ। उनीहरूले संघ, प्रदेश र निकुञ्ज प्रशासनलाई वार्तामा बस्न र तत्काल कार्ययोजना सार्वजनिक गर्न आग्रह गरेका छन्।
घटनापछि सुरक्षा सतर्कता बढाइएको बताइए पनि स्थानीयले ठोस कदम देखिन नसकेको गुनासो गरेका छन्। अबको बाटो—संरक्षण र सुरक्षा दुवैलाई बराबरी प्राथमिकतामा राख्ने नीति, पारदर्शी संवाद र समयमै कार्यान्वयन—यिनै आधारमा मात्रै सल्यानका नागरिकले सुरक्षित भोलिको भरोसा पाउने उनीहरूको निष्कर्ष छ।
