हेमा भट्ट, फागुन ३
कञ्चनपुर, कृष्णपुर नगरपालिका–९, राजघाट (प्रगति टोल) — सुदूरपश्चिमको धार्मिक चेतना र सामुदायिक एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित राजघाट प्रगति टोलस्थित ऐतिहासिक शिव मन्दिर पुनः एकपटक नवउत्साह, दृढ संकल्प र गहिरो आस्थासहित पुनर्निर्माण अभियानमा जुटेको छ। करिब चार दशकअघि सीमित स्रोत, तर असीम श्रद्धा र विश्वासका साथ आरम्भ गरिएको यो पवित्र धाम आज स्थानीय समुदायको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक पहिचानको आधारस्तम्भ बनेको छ।
आस्थाबाट सुरु भएको ऐतिहासिक यात्रा
वि.सं. २०४० को दशकतिर स्वर्गीय जितबहादुर सुनार ‘सुन्जित’ (तिरुवा) को संयोजकत्वमा भैरे कामी, उदैसिंह तिरुवा, नारसिंह सुनार, स्वर्गीय जहरसिंह बिक लगायत गाउँका जिम्मेवार व्यक्तिहरूको सक्रिय सहभागितामा मन्दिर निर्माण कार्य सुरु गरिएको थियो। त्यतिबेला न कुनै सरकारी अनुदान थियो, न त संस्थागत सहयोग। गाउँलेहरूको श्रमदान, सानो–सानो आर्थिक सहयोग र गहिरो आस्थाबाट काठको साधारण संरचनामा मन्दिर निर्माण गरिएको थियो।
भगवान् शिवको मूर्ति स्थापना गर्ने आर्थिक अवस्था समेत सहज नभएको अवस्थामा पुजारी जितबहादुर सुनारले आफ्नै व्यक्तिगत खर्चमा शिव मूर्ति खरिद गरी स्थापना गरेका थिए। उनले आफ्नै निजी जमिनमा मन्दिर निर्माण गरी जीवनभर भगवान् शिवको भक्ति, पूजा–अर्चना र सेवामा समर्पित रहे।
उनको त्याग, समर्पण र निस्वार्थ सेवाभावले मन्दिरलाई केवल धार्मिक स्थल मात्र नभई सामुदायिक सद्भावको केन्द्रका रूपमा स्थापित गरायो।
धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिको केन्द्र
स्थापनाकालदेखि नै मन्दिर गाउँको धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनको धड्कन बन्यो। हरेक शुक्रबार भजन–कीर्तन, वार्षिक डोल जात्रा, श्रीकृष्ण जन्माष्टमी, तीज, शिवरात्री लगायतका पर्वहरू उल्लासका साथ मनाइन्थे। गाउँका मानिसहरू एउटै आस्थामा एकताबद्ध भई सहभागी हुन्थे।
त्यो समय मन्दिरमा न त कुनै स्वार्थ थियो, न राजनीतिक आकांक्षा। केवल भगवान् शिवप्रतिको श्रद्धा, सामूहिक जिम्मेवारी र सामाजिक एकताको भावना थियो। मन्दिरले गाउँमा सद्भाव, सहकार्य र पारस्परिक सम्मानको संस्कार बसाल्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
जीर्ण संरचना, तर अटल विश्वास समयक्रमसँगै काठको संरचना जीर्ण बन्दै गयो। वर्षौंको वर्षा, हावा र प्राकृतिक प्रभावका कारण मन्दिर कमजोर अवस्थामा पुगेको थियो। संरक्षण अभाव र आर्थिक सीमितताका कारण समयमै मर्मत सम्भव हुन सकेन।
स्वर्गीय जितबहादुर सुनारको निधनपछि पनि उनकी धर्मपत्नी सावित्रा सुनारले मन्दिरको नियमित पूजा–अर्चना र संरक्षणको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएकी छन्। उनका तीन छोरा— पदम सुनार, हिक्मत सुनार र रामचन्द्र सुनार तथा पाँच छोरी— अमृता, तुलसी, पवित्रा, पार्वती र रुपाले पनि परिवारको परम्परा जोगाउँदै पुनर्निर्माण अभियानमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्।
परिवार र स्थानीयको पहलमा मन्दिरलाई आफ्नै जमिनको सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरी आधुनिक तथा दीर्घकालीन संरचना निर्माण गर्ने निर्णय गरिएको छ।
महाशिवरात्रीको पावन दिन शुभारम्भ
मिति २०८२ साल फागुन ३ गते, हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महान् पर्व महाशिवरात्री का अवसरमा विधिपूर्वक पुनर्निर्माण कार्यको शुभारम्भ गरिएको छ। आचार्य गुरु गणेश दत्त पन्तद्वारा वैदिक मन्त्र उच्चारण, पूजा, पाठ तथा हवन सम्पन्न गरिएको थियो।
धार्मिक अनुष्ठानसँगै स्थानीय बासिन्दाले ‘हर हर महादेव’ को जयघोष गर्दै मन्दिर निर्माणमा तन, मन र धनले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। सो अवसरमा ज्येष्ठ नागरिकदेखि युवासम्मको उत्साहपूर्ण सहभागिता देखिएको थियो।
सहयोगको प्रतीक्षा, आत्मबल अटल
विगतका वर्षहरूमा मन्दिर संरक्षण तथा पुनर्निर्माणका लागि विभिन्न राजनीतिक दलका नेता र सम्बन्धित निकायसँग सहयोगको माग गरिए पनि ठोस उपलब्धि हुन सकेको छैन। चुनावी समयमा आश्वासन प्राप्त भए पनि व्यवहारमा सहयोग नआएको भक्तजनको गुनासो छ।
तर सहयोग अभावले समुदायको आत्मबल कमजोर बनाएको छैन। आस्था बलियो भए संरचना आफैं उठ्छ,भन्ने विश्वाससहित स्थानीयवासी पुनः एकताबद्ध भएका छन्। अहिले श्रमदान, आर्थिक संकलन र स्वस्फूर्त सहयोगमार्फत निर्माण कार्य अघि बढाउने योजना बनाइएको छ।
भावी पुस्ताका लागि धरोहर राजघाटको शिव मन्दिर केवल धार्मिक स्थल होइन— यो चार दशकको इतिहास, त्याग, श्रमदान, पारिवारिक समर्पण र सामुदायिक एकताको जीवित प्रमाण हो। स्वर्गीय जितबहादुर सुनारको समर्पण र सेवाभाव आज पनि नयाँ पुस्ताका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।
स्थानीय, प्रवासी नेपाली तथा सम्बन्धित निकायको सकारात्मक सहयोग र सहभागिताबाट मन्दिरलाई आकर्षक, सुरक्षित र दीर्घकालीन संरचनामा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यदि सबैको साथ र सद्भाव जुट्यो भने प्रगति टोलको यो ऐतिहासिक शिव मन्दिर भव्य रूपमा पुनःस्थापित भई भावी पुस्ताका लागि आस्था, संस्कृति र एकताको अमूल्य धरोहर बन्ने निश्चित छ।
राजघाटले दिएको सन्देश स्पष्ट छ— जब समुदाय आफैं जाग्छ, तब सीमित स्रोतले पनि ठूलो इतिहास रचना गर्न सक्छ।हर हर महादेव।
