खेमराज भट्ट, जेठ ५
काठमाडौं – ले संगठनलाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री, पारदर्शी र नागरिकमुखी बनाउने दीर्घकालीन उद्देश्यसहित “नेपाल प्रहरी रणनीतिक योजना, २०८३–०८५” सार्वजनिक गरेको छ। “चुस्त प्रहरी सेवा, सुरक्षित समुदाय (Smart Policing – Safer Community)” भन्ने मूल नारासहित ल्याइएको उक्त योजनाले आगामी तीन वर्षभित्र प्रहरी संगठनलाई अझ सक्षम, उत्तरदायी, अनुसन्धानमुखी, प्रविधि–मैत्री र जनविश्वास जित्न सफल संस्थाका रूपमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य अघि सारेको छ।
विशेष समारोहबीच सार्वजनिक गरिएको रणनीतिक योजनासँगै “नागरिक सहायता तथा गुनासो व्यवस्थापन अनलाइन प्रणाली” को शुभारम्भ तथा प्र.व.ना.नि. हरि के.सी.द्वारा लिखित पुस्तकको विमोचनसमेत गरिएको थियो। कार्यक्रममा उपस्थित सुरक्षा अधिकारी, गृह प्रशासनका प्रतिनिधि, सञ्चारकर्मी, पूर्वसुरक्षा अधिकारी तथा विभिन्न क्षेत्रका सरोकारवालाहरूले योजनालाई समयसापेक्ष, व्यवहारिक र भविष्य उन्मुख दस्तावेजका रूपमा व्याख्या गरेका थिए।
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै प्रहरी महानिरीक्षकले बदलिँदो सुरक्षा चुनौतीसँग जुध्न नेपाल प्रहरी अब परम्परागत सुरक्षा भूमिकामा मात्र सीमित नरहने स्पष्ट पारे। उनले डिजिटल प्रविधि, अनुसन्धान, सुशासन, कृत्रिम बौद्धिकता तथा जनविश्वास अभिवृद्धिलाई केन्द्रमा राखेर प्रहरी संगठन अघि बढ्ने बताएका हुन्। “नागरिकको विश्वास नै प्रहरी संगठनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो,” उनले उल्लेख गर्दै साइबर अपराध, सामाजिक जोखिम, अन्तरदेशीय अपराध तथा प्रविधिको तीव्र विकाससँगै प्रहरी सेवामा समयानुकूल सुधार अपरिहार्य बनेको बताए।
उनका अनुसार सेवा प्रवाहलाई छिटो, सहज, पारदर्शी र प्रविधिमैत्री बनाउँदै नागरिकले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने प्रहरी सेवा दिन संगठन प्रतिबद्ध छ। आधुनिक सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि डिजिटल प्रणाली, डाटा–आधारित अनुसन्धान तथा प्रविधिमार्फत निगरानी प्रणालीलाई प्राथमिकतामा राखिएको जानकारीसमेत दिइयो।
रणनीतिक योजना निर्माणका क्रममा प्रहरीसँग सम्बन्धित विभिन्न ऐन, कानुन, नीतिगत दस्तावेज तथा संगठनको SWOC (Strengths, Weaknesses, Opportunities and Challenges) विश्लेषण गरिएको जनाइएको छ। यसअघि कार्यान्वयनमा रहेको “नेपाल प्रहरी कार्ययोजना–२०८० (२०८०–०८२)” को उपलब्धिबारे जानकारी दिँदै कार्यक्रममा १३ मुख्य लक्ष्य, ४० कार्यगत उद्देश्य र २०७ क्रियाकलापमध्ये समग्र उपलब्धि ९४.७२ प्रतिशत हासिल भएको उल्लेख गरिएको थियो।
उक्त अवधिमा ६४ वटा नीति, निर्देशिका, मापदण्ड तथा कार्ययोजना निर्माण गरिएको, चौकीस्तरसम्म ४०८ सहायता कक्ष स्थापना गरिएको, २४९९ वटा Weapon Clearing Pit निर्माण गरिएको तथा २२१ प्रहरी एकाइमा Intranet सेवा विस्तार गरिएको जानकारी दिइयो। त्यस्तै २१४ प्रहरी कार्यालयमा ९० दिनसम्म भण्डारण क्षमता भएका CCTV प्रणाली जडान गरिएको, ४०८ हिरासतमा पुस्तकालय स्थापना गरिएको तथा ३५ वटा भवन निर्माण सम्पन्न भएको पनि सार्वजनिक गरिएको थियो।
नयाँ रणनीतिक योजनाअन्तर्गत सात रणनीतिक क्षेत्र, ३६ रूपान्तरणकारी रणनीति तथा ९९ मुख्य कार्यक्रम कार्यान्वयन गरिने जनाइएको छ। योजना अनुसार नीतिगत तथा कानुनी सुधार, समुदाय–प्रहरी सहकार्य सुदृढीकरण, समस्या तथा पूर्वानुमानमा आधारित अपराध नियन्त्रण प्रणाली, विशिष्टीकृत जनशक्ति विकास, अनुसन्धान क्षमता अभिवृद्धि, सेवा प्रवाह सुधार तथा वैज्ञानिक अनुगमन प्रणाली विकासलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ।
दीर्घकालीन लक्ष्यतर्फ समाजमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने, सुशासन प्रवर्द्धन गर्ने, न्यायिक पहुँच विस्तार गर्ने, अपराध नियन्त्रण तथा अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउने, दक्ष तथा नैतिकवान् मानव स्रोत विकास गर्ने र आधुनिक पूर्वाधार निर्माण गर्ने विषयलाई केन्द्रमा राखिएको छ। विशेषगरी सूचना प्रविधि तथा कृत्रिम बौद्धिकता (Artificial Intelligence) लाई प्रहरी सेवाको मूल प्रवाहमा ल्याई सेवा प्रवाहलाई अझ चुस्त, प्रभावकारी र नागरिक पहुँचयुक्त बनाउने रणनीति सार्वजनिक गरिएको छ।
रणनीतिक योजनामा नीति तथा अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय, शान्ति सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापन, अपराध रोकथाम तथा नियन्त्रण, अपराध अनुसन्धान, मानव स्रोत विकास, भौतिक पूर्वाधार तथा सूचना प्रविधि गरी सात रणनीतिक क्षेत्र समेटिएका छन्। साथै सीमा सुरक्षा, साइबर अपराध नियन्त्रण, महिला तथा बालबालिका सुरक्षा, सामुदायिक प्रहरी साझेदारी तथा विपद् व्यवस्थापनलाई समेत विशेष प्राथमिकतामा राखिएको छ।
कार्यक्रममा स्वागत मन्तव्य व्यक्त गर्दै प्रहरी नायब महानिरीक्षकले रणनीतिक योजनाले नेपाल प्रहरीलाई आधुनिक, व्यावसायिक र नागरिकमैत्री संस्थाका रूपमा रूपान्तरण गर्न मार्गनिर्देशन गर्ने बताए। उनले संगठनभित्र अनुशासन, अनुसन्धान क्षमता, मानव स्रोत विकास, पारदर्शिता तथा सेवा प्रवाह सुधारलाई आगामी कार्यदिशाका रूपमा अघि बढाइने जानकारी दिए।
कार्यक्रमको अर्को महत्वपूर्ण आकर्षणका रूपमा शुभारम्भ गरिएको “नागरिक सहायता तथा गुनासो व्यवस्थापन अनलाइन प्रणाली” लाई प्रहरी सेवामा डिजिटल रूपान्तरणको महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ। अब नागरिकहरूले प्रहरीसम्बन्धी गुनासो, सुझाव, सूचना तथा सहायता आवश्यकताका विषय सहज रूपमा अनलाइन माध्यमबाट दर्ता गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। प्रहरी अधिकारीहरूले यस प्रणालीले सेवा प्रवाहलाई थप पारदर्शी, उत्तरदायी, प्रभावकारी र नागरिकमैत्री बनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
सहभागीहरूले आधुनिक सुरक्षा चुनौती सामना गर्न सक्षम प्रहरी संगठन निर्माणका लागि प्रविधि–मैत्री सेवा आजको आवश्यकता भएको बताएका थिए। उनीहरूले योजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए नेपाल प्रहरीप्रति जनविश्वास अझ मजबुत हुने, अनुसन्धान प्रणाली अझ वैज्ञानिक बन्ने तथा सेवा प्रवाह थप सहज र विश्वसनीय हुने धारणा राखेका थिए।
समारोहको समापन मन्तव्यमा प्रहरी महानिरीक्षकले आधुनिक सुरक्षा चुनौती सामना गर्न सक्षम, विश्वसनीय र जनउत्तरदायी प्रहरी संगठन निर्माणमा सरकार, सञ्चारमाध्यम, नागरिक समाज तथा आम नागरिकको सहकार्य अपरिहार्य रहेको बताए। “सुरक्षित समाज निर्माणका लागि प्रहरी र नागरिकबीचको साझेदारी अझ बलियो हुनुपर्छ,” उनले जोड दिए।
कार्यक्रमपछि मुक्तिनाथ हल अगाडि सहभागीहरूबीच चियापान कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिएको थियो। समग्रमा “नेपाल प्रहरी रणनीतिक योजना, २०८३–०८५” लाई प्रहरी संगठनको डिजिटल रूपान्तरण, सुशासन प्रवर्द्धन, पारदर्शी सेवा विस्तार तथा आधुनिक प्रहरी प्रणाली निर्माणतर्फको ऐतिहासिक र दूरदर्शी पहलका रूपमा हेरिएको छ। यस योजनाले आगामी दिनमा नागरिकमैत्री, प्रविधि–सक्षम र अनुसन्धानमुखी प्रहरी संगठन निर्माणमा नयाँ आधार तयार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
