हेमा भट्ट, जेठ २३
कञ्चनपुर – कृष्णपुर नगरपालिका-९ राजघाटस्थित वनदेवी सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले वन संरक्षण, प्राकृतिक सम्पदाको दिगो व्यवस्थापन तथा स्थानीय सहभागितालाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यका साथ महत्वपूर्ण निर्णयहरू गरेको छ। वन क्षेत्रभित्र रहेका विभिन्न बस्तीलाई समेट्दै ६ वटा टोल समिति गठन गर्नुका साथै वर्षौंदेखि स्थानीय रूपमा परिचित ‘टुप्पा ताल’ को नाम परिवर्तन गरी ‘वनदेवी राजबाट ताल’ राख्ने ऐतिहासिक निर्णय सर्वसम्मत रूपमा पारित गरिएको हो।
वनदेवी सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष निरज भण्डारीको सभापतित्वमा सम्पन्न विशेष भेलाले वन व्यवस्थापनलाई अझ व्यवस्थित, उत्तरदायी र सहभागितामूलक बनाउने लक्ष्यसहित प्रगति, नारायण, भैरव, रामजानकी, कोठार तथा नवज्योति टोल समिति गठन गरेको हो। नवगठित समितिहरूले वन क्षेत्रको संरक्षण, सरसफाइ, जैविक विविधताको संवर्द्धन, अवैध वन दोहन नियन्त्रण तथा सामुदायिक विकासका कार्यक्रम सञ्चालनमा सक्रिय भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भेलामा कृष्णपुर नगरपालिका वडा नं. ९ का वडा सदस्य तथा नगर कार्यपालिका सदस्य कालिका चौधरी प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी रहेकी थिइन्। कार्यक्रममा स्थानीय बुद्धिजीवी, शिक्षक, समाजसेवी, युवा, महिला तथा वन उपभोक्ताहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो। सहभागीहरूले वन संरक्षणमा समुदायको प्रत्यक्ष सहभागिता अपरिहार्य रहेको धारणा व्यक्त गर्दै नवगठित टोल समितिहरूले वन व्यवस्थापनलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरेका थिए।
भेलाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र चर्चित निर्णयका रूपमा प्रस्ताव नं. २ अन्तर्गत वन क्षेत्रभित्र अवस्थित ‘टुप्पा ताल’ को नाम परिवर्तन गर्ने विषय रहेको थियो। विस्तृत छलफल र सहभागीहरूको सुझावपछि उक्त ताललाई अबदेखि “वनदेवी राजबाट ताल” का नामले चिनिने निर्णय सर्वसम्मत रूपमा पारित गरिएको हो। निकायबाट नाम परिवर्तन गर्नुपर्ने सुझाव पटक-पटक आएपछि सबैको सुझावलाई मध्यनजर गर्दै नाम परिवर्तन गरिएको जानकारी गराइएको छ। सम्बन्धित सरोकारवालाहरूको सहमति र सहभागितामा गरिएको उक्त निर्णयले स्थानीय पहिचान र सांस्कृतिक महत्वलाई अझ सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
वन उपभोक्ता समूहका पदाधिकारीहरूका अनुसार तालको नाम परिवर्तन केवल नाम फेर्ने प्रक्रिया मात्र नभई वन क्षेत्रको पहिचान, गौरव र ऐतिहासिक महत्वलाई थप सशक्त बनाउने अभियानको हिस्सा हो। वनदेवी सामुदायिक वनको पहिचानसँग ताललाई प्रत्यक्ष रूपमा जोडेर संरक्षण, पर्यटन प्रवर्द्धन तथा सांस्कृतिक महत्वलाई उजागर गर्ने उद्देश्यले यो निर्णय गरिएको जनाइएको छ।
स्थानीयवासीहरूले पनि उक्त निर्णयलाई सकारात्मक रूपमा स्वागत गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार नयाँ नामले वन क्षेत्रको मौलिक पहिचान स्थापित गर्न मद्दत पुग्नुका साथै वनदेवी सामुदायिक वनलाई स्थानीय तथा बाह्य पर्यटकमाझ चिनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। यसले पर्यापर्यटनको सम्भावना विस्तार गर्नुका साथै स्थानीय आर्थिक गतिविधिलाई समेत टेवा पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
वन क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्य, जैविक विविधता र जलस्रोतका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। विशेष गरी ताल क्षेत्रलाई संरक्षण गर्दै पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिए स्थानीय समुदायले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्ने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ। त्यसका लागि आगामी दिनमा वन उपभोक्ता समूह, स्थानीय सरकार र समुदायबीच थप सहकार्य आवश्यक रहने उनीहरूले बताएका छन्।
भेलामा सहभागी वक्ताहरूले वन संरक्षण केवल सरकारी निकायको जिम्मेवारी नभई सम्पूर्ण समुदायको साझा दायित्व भएको उल्लेख गर्दै वन क्षेत्रभित्र रहेका प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो उपयोगमा सबैको सक्रिय भूमिका आवश्यक रहेको बताएका थिए। उनीहरूले वनलाई भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित राख्न संरक्षणमुखी सोच र व्यवहार विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।
भेलाले टोलगत संरचनामार्फत वन व्यवस्थापनलाई अझ प्रभावकारी, पारदर्शी र जनउत्तरदायी बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ। वनदेवी सामुदायिक वनले स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यमा संरक्षण, विकास, जैविक विविधताको संवर्द्धन तथा प्राकृतिक सम्पदाको दिगो उपयोगसम्बन्धी कार्यक्रमहरूलाई आगामी दिनमा थप सशक्त रूपमा अगाडि बढाउने जनाएको छ।
वनदेवी सामुदायिक वनको सभा हलमा सौहार्दपूर्ण वातावरणमा सम्पन्न भेलाले वन संरक्षण र सामुदायिक विकासको क्षेत्रमा नयाँ उत्साह थपेको सहभागीहरूको भनाइ छ। विशेषगरी “वनदेवी राजबाट ताल” नामकरणलाई वन क्षेत्रको पहिचान, इतिहास र गौरवसँग जोडिएको दूरगामी महत्वको निर्णयका रूपमा हेरिएको छ। स्थानीय समुदायले यस निर्णयले वनदेवी सामुदायिक वनलाई संरक्षण, पर्यटन र सामुदायिक विकासको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा स्थापित गर्न थप मद्दत पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
