प्रेम सिंह विष्ट
वैशाख १२ धनगढी
अत्तरिया कुनै समय थियो, जब सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूमा ग्वालाहरू गाईभैंसी चराउँदै बासुरीको मिठास भर्दै जंगल र बस्तीहरूलाई गुन्जायमान बनाउँथे। बासुरीको त्यो धुन र कुहुकुहाउने कोइलीको संगतले प्राकृतिक सौन्दर्यमा सांगीतिक आत्मा थपिन्थ्यो। तर प्रविधिको विकास, जीवनशैलीको परिवर्तन र आधुनिकताले गर्दा आज त्यो परम्परा हराउँदै गएको छ।
तर, समाजको यही बिर्सिंदै गएको मूल आत्मालाई अहिले पनि बचाएर राख्ने एक सच्चा साधक छन्—कैलालीको गोदावरी नगरपालिका-२, तेघरी निवासी रघु बहादुर कुँवर।
पेशाले अटो चालक भए पनि उहाँको जीवनको अर्को पाटो बासुरी बजाउने कलासँग गहिरो रूपले गाँसिएको छ। सानैदेखि बासुरीमा रमाउने कुँवर अहिले ५० वर्ष पुगिसक्दा पनि संगीतप्रतिको मोह घटेको छैन।
२०५९ सालमा बैतडीबाट कैलाली आएपछि उहाँले अत्तरिया क्षेत्रमा अटो चलाएर जीविकोपार्जन गर्न थाले। तर, पेशासँगै उहाँले बासुरीप्रतिको प्रेमलाई पनि निरन्तरता दिनुभयो। यात्रुहरूका लागि उहाँको अटो यात्रा केवल साधारण यात्रा होइन—त्यो एक सांगीतिक अनुभव हो, जहाँ बासुरीको धुनले विगत सम्झाउँछ, गाउँघरका भाका घन्काउँछ, र मन छुन्छ।
बासुरीको सुर, संस्कृतिको जगेर्ना
रघु कुँवरको यो सांगीतिक समर्पण केवल व्यक्तिगत रहर होइन। उहाँको कथा एउटा हराउँदै गएको सांस्कृतिक सम्पदाको जगेर्ना गर्ने प्रेरणादायी उदाहरण हो। बाँसको साधारण डन्डीबाट बनेको बासुरी आज डिजिटल यन्त्रहरूले भरिएको समाजमा कतै हराउँदै छ। यस्ता वाद्ययन्त्रहरू अब बजारमा सजिलै भेटिंदैनन्, न त नयाँ पुस्ता त्यसप्रति आकर्षित देखिन्छ।
तर, कुँवरजस्ता कलाकारहरूको समर्पणले परम्परालाई पूर्ण रूपमा मर्न दिँदैन। उहाँ अटो चलाउँदा चलाउँदै पनि यात्रुहरूको मन जित्न बासुरी बजाउँछन्—र ती यात्रुहरूको मनमा न्यानो भाव जगाउँछन्। यही भावनात्मक सम्बन्धले संस्कृति बाँच्छ, कला बाँच्छ।
नयाँ पुस्ताको ध्यान आकर्षण गर्नुपर्ने बेला
आजको पुस्ता डिजिटल प्ले लिस्टमा रमाइरहे पनि मौलिकता, लोकधुन र आफ्नोपनको खोजी हर कसैको मनमा कतै न कतै हुन्छ। रघु कुँवरको प्रयासले देखाउँछ—यदि कला मनबाट गरियो भने, त्यो जुनसुकै परिवेशमा पनि सम्भव छ।
स्थानीय निकाय, सांस्कृतिक संस्था, र समाजले यस्ता कलाकारको पहिचान र प्रयासलाई सम्मान गर्न जरुरी छ। यस्ता प्रयासले न केवल व्यक्तिलाई प्रोत्साहन गर्छ, बरु सांस्कृतिक सम्पदालाई दीर्घकालीन रूपमा जोगाउन मद्दत गर्छ।
रघु कुँवरको अटोभित्र गुन्जिने बासुरीको स्वर कुनै साधारण संगीत होइन। त्यो स्वर विगतको कथा हो, जोगिनुपर्ने परम्परा हो, र हामी सबैको साझा सांस्कृतिक उत्तराधिकार हो। यसरी नै, कहिले अटोमा, कहिले चौतारीमा—त्यो बासुरीको धुन सधैं गुन्जिरहोस्।
