रैकवार खबर दैनिक पुस २१
बैतडी – सुदूरपश्चिम नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको बैतडी जिल्लाको पञ्चेश्वर गाउँपालिका–४, साविक आमचौरागाविस–२, इतिहास, बलिदान र क्रान्तिको प्रतीक भूमि हो। यही रक्तरञ्जित नमुना गाउँले दुई महान योद्धा—महान शहीद कमरेड उज्जवल र रचनालाई जन्म दिएको हो। शहीदहरूको रगतले लत्पतिएको यही भूमि आज पनि “शहीद कमरेड उज्जवल गाउँ”का नामले चिनिन्छ। इतिहास र बलिदानले लेखिएको यही गाउँमा जन्मिएकी हुन्—स्वेता भट्ट, जसलाई क्रान्तिकारी नामले “साहारा” भनेर चिनिन्छ।
गरिब तथा विपन्न परिवारमा जन्मिएकी स्वेता भट्ट बुबा महावीर आर्य र आमा धौली आर्यकी जेठी सन्तान हुन्। छ जना दाजुभाइ–बहिनीमध्ये जेठी भएकी स्वेताले सानै उमेरदेखि जिम्मेवारी, अभाव र संघर्षलाई नजिकबाट भोग्नुपर्यो। गाउँको हरियाली, डाँडा–काँडा र खोलानालाले शान्त वातावरण दिएको भए पनि समाजमा व्याप्त जातीय विभेद, महिला उत्पीडन, गरिबी, अन्याय र शोषणका दृश्यहरूले उनको बाल मनलाई शान्त बस्न दिएनन्। दलित, महिला, गरिब, अपाङ्ग र किसानमाथि भइरहेका अत्याचारले उनको मनमा गहिरा प्रश्नहरू जन्मिए—
“किन हाम्रो समाजमा समानता छैन? किन न्याय सबैका लागि हुँदैन?”
स्वेताले श्री केदार प्राथमिक विद्यालयबाट प्राथमिक शिक्षा हासिल गरिन् भने श्री जबलपुर माध्यमिक विद्यालय, सैलोडाबाट कक्षा ७ सम्म अध्ययन गरिन्। शिक्षाले उनलाई केवल पाठ्यपुस्तकको ज्ञान मात्र होइन, समाजको वास्तविक पीडा बुझ्ने चेतना पनि दियो। कक्षा ७ मा अध्ययनरत रहँदा विद्यालयमा माओवादी आन्दोलनसम्बन्धी कार्यक्रमहरू हुन थाले। पहिलो दिन डरले विद्यालयबाट घर फर्किएकी स्वेता दोस्रो दिन भने कार्यक्रममै सहभागी भइन्। त्यही दिनदेखि उनको जीवनले नयाँ मोड लियो।
अखिल क्रान्तिकारी विद्यार्थी संगठनसँग जोडिँदै “अब अन्यायविरुद्ध लड्नुपर्छ” भन्ने दृढ सोचले उनको मन र जीवनलाई राजनीतिक यात्रातर्फ मोडिदियो। बाल उमेरमै चेतनाको यस्तो विकास हुनु उनको जीवनको निर्णायक मोड सावित भयो।
२०५२ सालतिर नेपालमा माओवादी जनयुद्ध सुरु भयो। गाउँघरमा लुकीछिपी सुन्ने बीबीसी रेडियोका समाचार, भूमिगत भएका आफन्तहरूका अनुभव र निरन्तर भइरहेका राजनीतिक छलफलहरूले स्वेताको चेतनालाई अझ सबल बनायो। अन्ततः २०६० साल माघ ४ गते आइतबार उनी आफ्ना बहिनीहरू—महिमा, भावना, प्रतिभा, रेश्मा र असिनासहित जनयुद्धमा होमिइन्।
१४ वर्षको कलिलो उमेरमा भूमिगत जीवन रोज्नु सजिलो निर्णय थिएन। भोक, थकान, चिसो मौसम, रातको अँध्यारो यात्रा, शाही सेना र प्रहरीको कडा निगरानी—यी सबै पीडाले उनलाई कमजोर बनाउनुको सट्टा अझ दृढ र साहसी बनायो। उनी सुदूरपश्चिम र कर्णालीका पहाडी जिल्लाहरू—बैतडी, दार्चुला, बझाङ, अछाम, बाजुरा, डडेल्धुरा, डोटी, कैलाली, दाङ, बर्दिया, बाँके, सल्यानदेखि जाजरकोट, हुम्ला, जुम्ला र कालिकोटसम्म संगठन विस्तार, प्रशिक्षण र जनसम्पर्क अभियानमा सक्रिय रहिन्।
संघर्षका अविस्मरणीय कथा अछामको रामारोशन क्षेत्रमा भइरहेको एक वृहत् कार्यक्रममा हवाई फायरिङ हुँदा उनले जनताको पक्षमा उभिनु कति जोखिमपूर्ण हुन्छ भन्ने गहिरो अनुभूति गरिन्। त्यो क्षण उनको जीवनको अविस्मरणीय मोड बन्यो—जहाँ डरभन्दा पनि जनताको पक्षमा उभिनुपर्ने जिम्मेवारी ठूलो देखियो। यहाँ अलिकति विस्तार गरेर भाव र तथ्यलाई अझ स्पष्ट बनाइएको लामो संस्करण प्रस्तुत छः
राजनीतिक जिम्मेवारी र योगदान
स्वेता भट्ट (साहारा) ले पार्टी जीवनको सुरुवातदेखि नै निरन्तर संघर्ष, प्रतिबद्धता र इमानदार नेतृत्वको उदाहरण प्रस्तुत गर्दै आएकी छिन्। उनले पार्टी सदस्यका रूपमा राजनीतिक यात्रा सुरु गर्दै क्रमशः संगठनभित्र विभिन्न महत्वपूर्ण जिम्मेवारीहरू सम्हालिन्। एरिया कमिटी सदस्य, एरिया सहायक इञ्चार्ज, जिल्ला कमिटी सदस्य जस्ता जिम्मेवारीहरूमा रहेर उनले संगठन विस्तार, जनसम्पर्क र राजनीतिक चेतना अभिवृद्धिमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरिन्।
त्यसैगरी, अखिल क्रान्तिकारी जिल्ला सचिवको हैसियतमा विद्यार्थी आन्दोलनलाई सशक्त बनाउँदै शिक्षा, समानता र परिवर्तनका पक्षमा आवाज उठाइन्। अखिल नेपाल महिला संघ (क्रान्तिकारी) की केन्द्रीय सदस्यका रूपमा महिलाको अधिकार, समान सहभागिता र सामाजिक न्यायका मुद्दालाई संगठनात्मक रूपमै अघि बढाउन उनले उल्लेखनीय योगदान पुर्याइन्। प्रेस सेन्टर नेपालको केन्द्रीय सदस्य रहँदा उनले सत्य सूचना, जनपक्षीय पत्रकारिता र विचार निर्माणमा सक्रिय सहभागिता जनाइन्।
उनको राजनीतिक यात्रा यहीँ सीमित रहेन। नेकपा (माओवादी) को प्रदेश कमिटी सदस्य हुँदै पालिका इञ्चार्जसम्मको जिम्मेवारी सम्हाल्दा उनले संगठन सञ्चालन, जनताको समस्या पहिचान र समाधानका लागि निरन्तर खटिँदै नेतृत्व क्षमताको परिचय दिइन्। हरेक तहमा उनले जिम्मेवारीलाई बोझ होइन, जनताप्रतिको दायित्वका रूपमा लिँदै सफलतापूर्वक निर्वाह गरिन्।
उनसँगै भूमिगत जीवन बिताएका बहिनीहरूमध्ये कोही गृहजिम्मेवारीमा सीमित भए, कोही संगठन निर्माणमा, त कोही जनमुक्ति सेनामा सक्रिय रहे। जिम्मेवारी फरक–फरक भए पनि सबैको साझा लक्ष्य एउटै थियो—जनताको दुःख–सुखमा साथ दिनु, अन्याय र उत्पीडनविरुद्ध उभिनु र परिवर्तनको सपना जीवित राख्नु। कठिन परिस्थितिमा पनि उनीहरू कसैले पनि आफ्नो प्रतिबद्धता त्यागेनन्, जसले जनआन्दोलन र राजनीतिक संघर्षलाई थप बलियो बनायो।
स्वेता भट्ट (साहारा) को राजनीतिक यात्रा केवल पद र जिम्मेवारीको कथा होइन, यो निरन्तर त्याग, साहस र जनताप्रतिको गहिरो उत्तरदायित्वको जीवन्त उदाहरण हो।
संघर्षसँगै अध्ययन- शान्ति सम्झौतापछि औपचारिक शैक्षिक संरचनामा नियमित रूपमा सहभागी हुन नसके पनि स्वेताले आफ्नो अध्ययन यात्रालाई रोकिन दिइनन्। प्राइभेट अध्ययनमार्फत कक्षा ८, ९ र १० श्री नेपाल राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालय, ग्वानीबाट उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षातर्फ उन्मुख हुँदै कक्षा ११ र १२ पत्रकारिता विषयमा पाटन बहुमुखी क्याम्पसबाट सफलतापूर्वक पास गरिन्। संघर्ष र अध्ययनलाई सँगसँगै अघि बढाउनु उनको दृढ इच्छाशक्ति र आत्मविश्वासको प्रमाण हो।
प्रेरणाको स्रोत स्वेता भट्ट (साहारा) को जीवन केवल राजनीतिक संघर्षको कथा मात्र होइन, यो सामाजिक न्याय, समानता र अधिकारका लागि गरिएको निरन्तर र निष्ठावान अभियानको जीवित उदाहरण हो। अत्यन्तै कम उमेर—१४ वर्षमै भूमिगत हुने साहसी निर्णय उनका लागि व्यक्तिगत त्याग मात्र नभई उत्पीडित समुदायप्रति गरेको गहिरो प्रतिबद्धताको प्रतीक बन्यो। किशोरावस्थामै जोखिम, अभाव र अनिश्चितताबीच उनले रोजेको बाटो सजिलो थिएन, तर समाज परिवर्तनप्रतिको अडान कहिल्यै कमजोर भएन। आज पनि स्वेता भट्ट महिला, दलित, गरिब, अपाङ्ग, मधेसी तथा जनजाति समुदायका हक–अधिकार, सम्मान र पहिचानका लागि सक्रिय रूपमा आवाज उठाइरहेकी छन्। अन्याय र विभेदविरुद्ध उनको निरन्तर संघर्षले उनीलाई केवल एक राजनीतिक पात्र मात्र होइन, परिवर्तनको आशा बोकेको सामाजिक अभियन्ताका रूपमा स्थापित गरेको छ। साहस, त्याग र प्रतिबद्धताले भरिएको उनको जीवन यात्राले नयाँ पुस्तालाई न्यायपूर्ण समाज निर्माणका लागि निरन्तर अघि बढ्न प्रेरणा दिइरहेको छ।
उनका जीवनअनुभव, साहस, त्याग र अदम्य अठोट आजको नयाँ पुस्ताका लागि गहिरो प्रेरणाको स्रोत बनेका छन्। किशोरावस्थामै अन्याय, विभेद र शोषणविरुद्ध आवाज उठाउँदै जोखिमपूर्ण बाटो रोज्नु सामान्य कुरा थिएन, तर स्वेता भट्ट (साहारा)ले यही बाटो रोजेर इतिहासमा आफ्नो अलग पहिचान निर्माण गरिन्। “सत्य र न्यायका लागि लड्न उमेर सानो हुँदैन” भन्ने सन्देश उनको जीवन यात्राले केवल शब्दमा होइन, कर्म र व्यवहारमै स्पष्ट रूपमा प्रमाणित गरेको छ।
कठिन परिस्थितिहरू, असुरक्षा, अभाव र निरन्तर चुनौतीका बीच पनि उनले आफ्नो विचार, विश्वास र लक्ष्यबाट कहिल्यै विचलित हुन दिइनन्। व्यक्तिगत सुख–सुविधाभन्दा समाजको सामूहिक हितलाई प्राथमिकतामा राख्दै परिवर्तनको पक्षमा उभिनु नै उनको मूल चरित्र हो। अन्यायसँग सम्झौता नगरी, डरभन्दा साहसलाई अगाडि राख्दै समाज रूपान्तरणको बाटोमा निरन्तर अग्रसर रहनु उनको साँचो पहिचान मात्र होइन, समर्पण, दृढता र प्रतिबद्धताको ज्वलन्त उदाहरण पनि हो। स्वेता भट्ट (साहारा)को जीवनले आजका युवालाई सही विचार, अठोट र साहस भए परिवर्तन सम्भव छ भन्ने विश्वास दिलाइरहेको छ।
