कात्तिक २२ गते । नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहार अर्थात् दीपावली नजिकिएसँगै यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक महत्त्वबारे चर्चा हुन थालेको छ। पाँच दिनसम्म मनाइने यस पर्वले अन्धकारबाट उज्यालो, अज्ञानबाट ज्ञान र असत्यबाट सत्यतर्फ अघि बढ्न प्रेरणा दिने संस्कृतिविद् लेखनाथ शास्त्रीले बताउनुभएको छ।
शास्त्रीका अनुसार दीपावली केवल घरआँगनमा दियो बाल्ने उत्सव मात्र होइन, मानिसभित्र सकारात्मक सोच र चेतनाको ज्योति जगाउने अवसर पनि हो। बाहिर दियो बालेर उज्यालो बनाइरहँदा आफूभित्रको अज्ञानता र नकारात्मकता हटाउनुपर्ने सन्देश यस पर्वले दिने उहाँको भनाइ छ।
आन्तरिक चेतनाको उज्यालो
औँसीको अँध्यारो रातमा घरघरमा दियो बाल्ने परम्पराले मानिसलाई आफ्नै जीवनमा ज्ञान र चेतनाको प्रकाश फैलाउन प्रेरित गर्छ। धन, सम्पत्ति र प्रतिष्ठाको बाहिरी दौडमा सीमित नभई आत्मचिन्तन र सकारात्मक परिवर्तनतर्फ लाग्नुपर्ने सन्देश पनि दीपावलीले दिन्छ।
दीपावलीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष जीवनलाई उत्सवमय बनाउनु हो। मानिसभित्र जागरण र सकारात्मकताको ज्योति बल्न सके हरेक दिन उत्सवजस्तै बन्न सक्ने संस्कृतिविद् शास्त्रीको धारणा छ।
पाँच दिनका धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा
काग तिहारबाट सुरु हुने पाँचदिने यमपञ्चकमा काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा गरिन्छ। धनकी देवी महालक्ष्मीको आराधना गरिने लक्ष्मीपूजाका दिन घरआँगन सफा गरी दियो, मैनबत्ती र झिलिमिली बत्ती बाल्ने चलन छ।
तिहारमा देउसी–भैलो खेल्ने, घरको मूलद्वार र आँगनमा रङ्गोली बनाउने तथा सेलरोटी, अनरसा र फिनीजस्ता परिकार तयार गरी आफन्त, साथीभाइ र छिमेकीसँग बाँड्ने परम्परा पनि छ।
पर्वको अन्तिम दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरङ्गी टीका र माला लगाएर दीर्घायु तथा सुखसमृद्धिको कामना गर्दै भाइटीका मनाउँछन्।
यसरी दीपावलीले धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परालाई निरन्तरता दिनुका साथै आपसी प्रेम, सद्भाव र सकारात्मक जीवनदृष्टिको सन्देश फैलाउँदै आएको छ।
